Schuif aan de kant

Schuif Aan De Kant is niet alleen een vroege solotrack van Appa met Naffer; de digitale sporen laten zien dat dit nummer in 2006 bijna als een internet-ondergrondse campagne door Nederland trok. Appa vertelde later dat hij na zijn vertrek bij THC een tijd met muziek stopte en dat Schuif Aan De Kant zijn eerste videoclip daarna was. Wat vervolgens gebeurde, overviel zelfs de makers: volgens Appa ontstond er politieke en mediaophef, werd zijn naam in de Tweede Kamer genoemd en crashte de website van State Magazine door de aandacht rond de clip.

Voor Naffer betekende Schuif Aan De Kant nóg een primeur. Hij had in de Amsterdamse internetunderground al een stapel tracks en disses rondzwerven, maar voor zover uit de bewaard gebleven online archieven valt op te maken, was dit de eerste videoclip waarin hij zelf voor de camera verscheen. Alleen kreeg Nederland hem zelfs toen niet volledig te zien. Naffer hield zijn gezicht bedekt en bouwde daarmee onmiddellijk aan het mysterieuze imago dat jarenlang bij hem zou blijven horen. Het wrange detail: miljoenen mensen zagen Naffer in zijn eerste grote video, zonder werkelijk te weten hoe Naffer eruitzag.

De oorspronkelijke verspreiding is opmerkelijker dan de officiële discografie doet vermoeden. Hiphoponderzoeker Pepijn de Groot documenteert dat de bekendste YouTube-rip op 23 mei 2006 door gebruiker PatsBoem werd geplaatst, nadat de clip eerst op State Magazine in première was gegaan. Slechts vier dagen later, op 27 mei, stond op Marokko.nl al een downloadpost voor De Meest Onderschatte (ADVANCE 2006). Daar was Schuif Aan De Kant track 2 en duurde hij 3:54. Op de later verspreide definitieve mixtape werd het nummer track 9 met een speelduur van 4:08. De tracklisting én geregistreerde speelduur veranderden dus tussen de vroege advance en de uiteindelijke tape — een detail dat uit moderne streamingmetadata volledig verdwenen is.

Die oude forums laten ook zien hoe een hit vóór Spotify en sociale media werkelijk groot kon worden. De advance werd via RapidShare aangeboden, de videoclip was zowel op YouTube te bekijken als los te downloaden en gebruikers vroegen vrijwel onmiddellijk om afzonderlijke mp3's. Later dook Schuif Aan De Kant op via YouSendIt-achtige links en de site maroc-underground, en in 2007 vroeg iemand op Marokko.nl zelfs expliciet hoe de YouTube-video naar mp3 kon worden omgezet. Met andere woorden: het publiek maakte zelf de distributieketen. Het nummer werd gekopieerd, geript, opnieuw geüpload en van forum naar forum doorgegeven voordat een streamingplatform die rol überhaupt kon vervullen.

De clip begint bovendien met een veelbetekenend fragment uit het televisieprogramma Get the Picture. Een kandidaat krijgt daar de omschrijving 'niet aangepast aan het leven in de maatschappij' en antwoordt 'allochtoon', terwijl het gezochte woord 'asociaal' is. De ongemakkelijke vergissing vormt praktisch de complete these van Schuif Aan De Kant in enkele seconden: Appa en Naffer keren zich tegen het beeld waarin afkomst automatisch wordt gekoppeld aan criminaliteit, achterstand of extremisme. Academisch onderzoek naar Nederlands-Marokkaanse jongerencultuur behandelt de track juist in die context en wijst erop dat het nummer expliciet reageert op het terrorist-stigma dat in die periode aan Marokkaans-Nederlandse jongeren werd gekoppeld.

Er zit zelfs een politieke grap in de tekst die twintig jaar later gemakkelijk verloren gaat. Wanneer Appa verwijst naar de 'rappende minister Dönner', gaat het om toenmalig minister van Justitie Piet Hein Donner. Donner had in februari 2006 zelf een rap laten opnemen over het Nederlandse drugsbeleid. Onderzoeker Miriam Gazzah merkt op dat Appa zijn naam doelbewust als 'Dönner' uitspreekt: tegelijk een sneer naar de minister én een woordspeling op döner. Daardoor blijkt een ogenschijnlijke straatrapregel rechtstreeks te reageren op een concrete politieke publiciteitsactie uit hetzelfde jaar.

Ook visueel liep de clip vooruit op een stijl die later bijna standaard werd voor Nederlandse straatrap. Marokkaanse, Palestijnse en Turkse vlaggen, bivakmutsen, betonscharen, scooters en grote groepen jongeren werden niet als achtergronddecor gebruikt maar als provocerend statement. De Groot neemt Schuif Aan De Kant op in zijn selectie van YouTube-clips die tussen 2006 en 2011 de esthetiek van straatrapvideo's bepaalden. De PatsBoem-upload stond in 2021 op ongeveer vier miljoen views; 101Barz noemt hetzelfde aantal wanneer het jaren later op Naffers carrière terugblikt.

De oude reacties tonen hoe snel de plaat van undergroundrelease naar symbool veranderde. Drie dagen na de Marokko.nl-post verscheen al de reactie 'Strak man die Schuif aan de kant'. In september 2006 zette een MusicMeter-gebruiker het nummer op plek vier van zijn Nederlandstalige hiphop-top 10, tussen gevestigde namen als Jawat, Extince en Opgezwolle. Een jaar later werd de titel op Partyflock zelfs letterlijk als tegenreactie gebruikt op een xenofobe opmerking over Appa. Op andere fora veroorzaakte de clip juist felle discussies over discriminatie, integratie en de vraag of Appa en Naffer maatschappijkritiek brachten of slachtofferschap uitdroegen. Dat conflict is misschien wel de beste maatstaf voor de impact: mensen discussieerden niet alleen over de muziek, maar gebruikten de track om over Nederland zelf te ruziën.

Schuif Aan De Kant ontstond daarmee precies op het kantelpunt waarop Nederlandse straatrap de klassieke muziekindustrie begon te omzeilen. Een advance op een forum, een State Magazine-première, een geripte YouTube-clip, RapidShare-links en mond-tot-mondreclame waren genoeg om een onafhankelijk nummer nationale zichtbaarheid te geven. Appa zou het jaren later zelf een 'cultuurshock' noemen. Achteraf gezien was dat nauwelijks overdreven: de track was tegelijk protestnummer, internetfenomeen en een vroege blauwdruk voor hoe Nederlandse straatrap zichzelf zonder toestemming van traditionele poortwachters in beeld kon zetten.